عوامل اجتماعي موثر بر سلامت (SDH)، رويكرد يكپارچه اي براي رويارويي با معضلات بهداشتي، ارتقاي سطح بهداشت عمومي و حركت به سوي «جامعه سالم تر» است.
صفحه اصلي > بروشور > تعیین کننده های اجتماعی سلامت 
چهارشنبه ٢٩ شهريور ١٣٩٦
تعیین کننده های اجتماعی سلامت
 

به نام خدا

تععین کننده های اجتماعی سلامت - فقر

دریافت نسخه pdf

 

پيام روشنفکر

تهران -اوین-بلوار دانشجو-انتهای خیابان کودکیار

دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی

 

تلفاکس   22180115

 

Email: sdhresearchcenter@gmail.com

http://sdh.uswr.ac.ir  

 

 

تعيين کننده های اجتماعی سلامت

تعيين كننده هاي اجتماعي سلامت[1] (SDH) به عنوان شرايط اجتماعي است كه مردم درآن كار و زندگي کرده و عمر می گذرانند شناخته می شود

ديدگاه تعيين كننده هاي اجتماعي به " عواملي كه به مردم براي سالم بودن كمك مي كنند، بيش از خدمتي كه به مردم وقتي بيمارند كمك مي كند(درمان) " اهميت مي دهد.

 

در ايران بر اساس گزارش کمسيون ملی تعيين کننده های اجتماعی سلامت حيطه های اولويت دار عبارتند از

تکامل دوران ابتدای کودکی، 

سلامت معنوی و روانی،

ارائه عادلانه خدمات سلامت،

 بیکاری و امنیت شغلی،

 تغذیه و امنیت غذایی،

 شیوه زندگی سالم ،

 آموزش، آگاهی و تحصیلات،

 

مسکن،

محیط هاي سالم،

حمایت اجتماعی،

حوادث.

حاشیه نشینی و مناطق محروم دور افتاده،

توزیع عادلانه درآمد و امنیت اقتصادی،

 

 موارد آخر ناظر به موضوع گسترده تری است که ما آنرا به عنوان فقر مي شناسيم و جايگاه مهمی در مباحث تامين کننده های اجتماعی سلامت دارد.     

تعابير فقر

برای درک فقر ميتوان از مفهوم سازی RND[2] استفاده کرد که ناظر است بر درک فقر بر اساس سه عنصر اصلی: 1) نيازهای برطرف نشده(نيازهای بقا وپايه و نيازهای سطوح بالاتر)؛ 2)فقدان منابعِ رفع نياز (اعم از مادی و يا خدمات) ،و 3) نحوه ی توزيع و دسترسی به منابع و يا قابليت/توانمندی رفع نيازها.

بر اساس اولين عنصر از سه گانه ی فوق(نيازها)، معروفترين و شناخته شده ترين اصطلاحات حوزه ی فقر که عبارتند از فقر شديد، فقرمطلق و فقرنسبی به اين ترتيب معنی می شود.

  • فقرشديد به معنای عدم امکان رفع نيازبقای فيزيولوژيک(تغذيه) با کمبود حداقل کالری مورد نياز برای زنده ماندن است. مبناي اين سطح تغذيه (سيري شكمي) دسترسي به آن ميزان از مواد غذايي است كه روزانه حداقل بين 2100 تا 2300 كالري براي هر فردتامين كند، به افرادي كه چنين تغذيه ای ندارند فقير شديد گفته مي شود(وزارت رفاه و تامين اجتماعي، 1384).
  • فقرمطلق به معنی عدم امکان رفع چند نياز پايه ضروری ديگر در کنار تغذيه برای بقا(سرپناه، پوشاک، سلامت) است.
  • فقرنسبی اما به معنای يک قدم فرارفتن از نياز بقا(خوراک، پوشاک، سرپناه، و سلامت)و توجه به نيازهایی سطوخ بالاتر است که بسته به سطح توسعه ی جوامع ميتواند برآورده نشدن آن باعث منزوی شدن فرد گردد. مانند بی سوادی(عدم رفع نياز به آموزش) در جوامع امروزی. مطابق نظر وزارت رفاه و تامين اجتماعي (1384) فقر نسبي عبارت است از: «ناتواني شخص در دستيابي به سطح خاصي از استانداردهاي زندگي كه "در جامعه او" لازم يا مطلوب تشخيص داده مي شود».

سنجش فقر و شناسایی فقرا

برای شناسایی گروه های هدف نيز روشهای مختلفی وجود دارد از جمله روش های مستقيم مبتنی بر بانکهای اطلاعاتی و پيمايشها و يا روش خوداظهاری، و روشهای غيرمستقيم مانند براوردهای جمعيتهای پنهان.

برای سنجش فقر و مفاهيم مرتبط با آن(فقرشديد، مطلق، نسبی) روشهای گوناگونی در طول زمان ابداع شده است که به طور کلی ميتوان آنها را به دو روش مقداری و غيرمقداری طبقه بندی کرد

روشهای مقداری(خط فقر درآمدی، خط فقربرحسب کالری، هزينه و...) از جمله روشهای متقدم سنجش فقر و روشهای غيرمقداری (روش فازی ، روشهای ذهنی و کيفی) روشهای جديدتر و متاخری هستند که به جنبه های کيفی تر موضوع از جمله صدای خود فقرا هم توجه کرده اند.

 

در ميان همه ی اينها معروف ترين  روشهای درآمدی است که مبنای رفع نيازها را با پول می سنجد به طور مثال سيری شکمی(فقرشديد) را با درآمد روزانه ی يک دلار(بعدها تبديل شد به 1.25 دلار)، براوردن نيازهای غيرخوراکی حداقلی(فقرمطلق) را با 2 دلار در روز می سنجد و نهايتا سطح مناسب و حداقلی استاندارد زندگی را با مقياسهای پولی ديگری از جمله 50 درصد ميانه هزينه هاي كل جامعه ؛ 66 درصد يا دو سوم ميانه هزينه هاي كل جامعه ؛ 50 درصد ميانگين هزينه هاي كل جامعه ؛ 66 درصد يا دو سوم ميانگين هزينه هاي كل جامعه می سنجد.

در محاسبه خط فقر مطلق، خط فقر شديد، يك سوم خط فقر مطلق در نظر گرفته مي شود به اين معنا كه فرض گرفته  مي شود خانوارها يا افراد، يك سوم هزينه هاي خود را به مواد خوراكي و دو سوم مابقي را به مواد غير خوراكي اختصاص مي دهند.

فقر قابليتی

عمدة تحليل‌هاي مرتبط با فقر مبتني بر رويکردي است که مي‌بايست آن را رويکردي «درآمد محور» بناميم. تعريف فقر، روش‌هاي اندازه‌گيري آن و نهايتا سياست‌هاي اجتماعي و اقتصادي معطوف به فقر نيز به نوبت خود از نگاه «درآمد محوري» تاثير مي‌پذيرند. در صورتي که اگر فقر را موضوعي قابليتي بدانيم نه درآمدي، آن‌گاه مي‌بايست فقر را به مثابة محروميت از قابليت، يعني توانايي خروج از وضعيت فقر تعريف کنيم.

با اين تعبير،‌ بين‌ فردي‌ که مثلاً دچـار مـشکلات فـيزيکي‌ با‌ معلوليت‌ جسمي است با فردي که داراي بدن سالم است، يعني بين فردي که به دليل وابـستگي ‌ ‌اجـتماعي و خانوادگي و طبقاتي‌ ناتوان‌ مي‌ماند‌ و کسي که قابليت تحرک دارد تفاوت ماهوي‌ وجود‌ دارد. سطح مـطلوبيت ايـن افـراد با توجه به رويکردهاي درآمد محور قابل اندازه‌گيري و مقايسه نيست. فرد معلول با‌ درآمد‌ مـساوي‌ با فرد سالم ممکن است در وضعيت نامناسب‌تري به سر‌ ببرد، زيرا او از يک مـحروميت قابليتي (و نه درآمدي) نـيز رنـج مي‌برد. فقدان فرصت هاي زندگي و عدم دسترسي افراد معلول به ساختارهاي اجتماعي، سياسي و اقتصادي، تبعيض و طرد اجتماعي افراد معلول را در پي دارد. يافته هاي پژوهش حسيني و صفري(1387) نشان مي دهد که معلوليت در شرايط فقدان فرصت هاي زندگي به طرد اجتماعي منجر مي شود. آنها نتيجه ميگيرند در ايران افراد معلول به دلايلي چون محروميت درآمدي، مشخص نبودن ميزان و نوع اشتغال، فقر قابليتي در خصوص شاخص آموزش و فقدان اعتبارات لازم جهت اجراي قانون جامع حمايت از حقوق معلولان، در شمار فقيرترين و مطرودترين افراد جامعه قرار دارند.

سلامت و فقر

اثرات‌ متقابل سـلامت بـر فـقر و فقر بر سلامت از مباحث اقتصاد سلامت و توسعه است. از طرفی فقر با افزایش مواجهه با بیماری های عفونی ، سوء تغذیه، کمبود ریز مغذی ها و مرگ و میر مادران و کودکان نيز همراه  است. و از طرفی فقرا به دليل تغذیه بد، محیط زیست ناسالم، فقدان دسترسی به خدمات مراقبتی سلامت و... آسيب پذيری بيشتری نسبت به خطرات تهديد کننده ی سلامت دارند. از طرف ديگر کاهش سلامتی افراد  و هزينه های کمرشکن درمان ميتواند باعث فقر افراد و ورود آنها به چرخه ی باطل فقر و ناسللامتی شود.

هزينه های کمرشکن سلامت (catastrophic health expenditure)زمانی اتفاق می افتد که هزينه های سلامتی پرداخت شده از جيب خانوار برابر با بيَ از 40% ظرفيت پردخت خانوار يا مصارف غيرخوراکی او باشد.

سکونت خانوار در مناطق روستایی  احتمال قرار گرفتن خانوا ر در  محدوده ی هزينه های غيرقابل تحمل سلامتی را 4/4 درصد افزايش می دهد

تغذيه و فقر

فقر يكي از عوامل مهم ايجاد سوءتغذيه و در عين حال يكي از عواقب آن است. به سخن ديگر، فقر سبب ايجاد سوءتغذيه و ناتواني جسمي و ذهني مي شود كه به نوبه خود فقر بيشتري را به دنبال خواهد داشت.

بر اساس مطالعه ي کيمياگر)1384) درخصوص تحلیل اقتصادی عملکرد تغذیه ای خانوارهای شهری و روستایی کل کشور نشان داده است که پروتئین دریافتی هر فرد از دهک درآمدی اول شهری در زمان مطالعه برابر 51 گرم بوده که 9 گرم از مقدار توصیه شده کمتر است. در مقابل، پروتئین دریافتی هر فرد از دهک دهم شهری از محل مصرف اقلام خوراکی 131 گرم بوده که 71 گرم بیشتر از نیاز است. نکته حائز اهمیت دیگر آن است که سهم بزرگی از پروتئین دریافتی به ویژه در گروههای کم درآمد از منابع گیاهی و عمدتاً نان تامین می شود و سهم پروتئین دریافتی از گوشت قرمز، مرغ و ماهی در دهکهای درآمدی پایین بسیار کمتر از دهکهای بالا می باشد.

با اين حال نبايد فراموش كرد كه فقردرآمدی تنها علت سوءتغذيه نيست و عوامل فرهنگي، اجتماعي و بهداشت و سلامت عمومي جامعه در ايجاد سوءتغذيه نقش دارند

نـتايج تـحقيق ديگری در ايران نـشان داد که برخي افراد يا خانوارها از نظر درآمدي بالاي‌ خط‌ فقر‌ قـرار دارنـد اما از نظر کسب ارزش‌هاي غذايي کمبودهايي در‌ آن‌ها مشاهده مي‌شود (پژويان و ديگران، 1372). اين امر مي‌تواند به دلايـل غـيردرآمدي هـمچون سواد يا دانش تغذيه‌اي‌ و يا‌ حتي تبعيض‌هاي جنسيتي در داخل خانوار اتفاق بـيفتد.

 

 

منابع و مراجع

پژويان، جمشيد.(1373) سياستهاي حمايتي از قشرهاي آسيبپذير. تهران: معاونت اقتصادي وزارت امور اقتصاد و دارايي، .

حسيني،سيدحسن؛ صفري،فاطمه (1387)  معلوليت، فقر، طرد اجتماعي، مجله: رفاه اجتماعي » پاييز و زمستان 1387 - شماره 30 و 31

کيمياگر، مسعود و باژن، مرجان(1383) فقر و سوء تغذيه در ايران، فصلنامه رفاه اجتماعي ، سال پنجم، شماره 18.

 

 

 


[1]- Social Determinant of Health

[2] Resources, Needs, Distribution

 

   دانلود فایل : تعیین کننده های اجتماعی سلامت-فقر           حجم فایل 666 KB
   دانلود فایل : تععین کننده های اجتماعی سلامت- فقر           حجم فایل 740 KB
دانشگاه علوم بهزیستی...گروه های آموزشیمراکز پژوهشی دانشگاهمراکز درمانیکتابخانه مرکزیتماس با دانشگاه

Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved . دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی